نشست علمی «بررسی انتقادات علامه طباطبایی بر محقق اصفهانی در بحث کلام نفسی» با ارائه حجتالاسلام والمسلمین دکتر روحالله فروغی و با همت گروه کلام و فلسفه دین مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران و همکاری مجمع عالی حکمت اسلامی برگزار شد.
نشست علمی «بررسی انتقادات علامه طباطبایی بر محقق اصفهانی در بحث کلام نفسی» روز یکشنبه ۲۴ آبانماه ۱۴۰۵، در قالب دوازدهمین ویژهبرنامه بزرگداشت علامه طباطبایی و همزمان با نخستین هفته حکمت و فلسفه برگزار شد.
در این نشست، حجتالاسلام والمسلمین دکتر روحالله فروغی، عضو هیئت علمی گروه کلام و فلسفه دین مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، به تبیین دیدگاه محقق اصفهانی درباره کلام نفسی و بررسی انتقادات علامه طباطبایی به این دیدگاه پرداخت.
دکتر فروغی در بخش نخست سخنان خود، با اشاره به تفاوت دیدگاه محقق اصفهانی با نظر مشهور اصولیان، بیان کرد که محقق اصفهانی امکان وجود کلام نفسی را میپذیرد و با تکیه بر تمایز میان علم انفعالی و علم فعلی، کلام نفسی را حقیقتی وجودی و نوری و از سنخ امور صدوری میداند، نه صورتی که در نفس حلول کند. با این حال، از نظر وی، چنین حقیقتی نمیتواند مدلول تام و کامل الفاظ قرار گیرد و در نتیجه، پذیرش آن بهتنهایی مسئله کلام الهی در دیدگاه اشاعره را حل نمیکند.
در ادامه، دو اشکال علامه طباطبایی بر این دیدگاه در حاشیه کفایه، شامل اشکال به تمایز میان علم و معلوم و اشکال به محدود دانستن قابلیت الفاظ در حکایت از حقیقت وجود، مورد بررسی قرار گرفت.
ارائهدهنده با بازخوانی عبارات محقق اصفهانی توضیح داد که اشکال نخست از خلط میان تمایز علم فعلی و انفعالی با تفکیک علم و معلوم ناشی شده است. همچنین در پاسخ به اشکال دوم، تأکید کرد که محقق اصفهانی اصل حکایت الفاظ از وجود را انکار نمیکند، بلکه میان حکایت از وجود به وجه و عنوان و حکایت تام و کامل از حقیقت آن تفاوت قائل است. بر این اساس، به اعتقاد ارائهدهنده، هیچیک از دو اشکال علامه طباطبایی بر مدعای محقق اصفهانی وارد نیست.
در بخش پایانی نشست نیز دیدگاه علامه طباطبایی درباره کلام حقیقی و اعتباری و تبیین کلام الهی بر اساس نظریه اعتباریات مورد بحث و بررسی قرار گرفت.