دومین نشست از سلسلهسخنرانیهای گروه مطالعات علم و فناوری مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران، روز یکشنبه ۱۷ آبانماه ۱۴۰۵، با سخنرانی دکتر حسین شیخرضایی و با موضوع ««سوق دادن» و مسئلۀ خودمختاری در تصمیمگیری» برگزار شد.
در این نشست، دکتر حسین شیخرضایی به بررسی مفهوم «سوق دادن» (Nudging) و نسبت آن با خودمختاری افراد در فرایند تصمیمگیری پرداخت.
سخنران در آغاز، سوق دادن را نوعی ساماندهی فضای انتخاب معرفی کرد که در آن، بدون حذف گزینههای پیش روی افراد یا توسل به اجبار، زمینه برای هدایت رفتار و تصمیمگیری آنان فراهم میشود. برای توضیح این مفهوم، نمونههایی مانند نحوۀ چیدمان مواد غذایی، انتخاب پیشفرض در اهدای عضو و شیوۀ قاببندی اطلاعات مطرح شد.
در ادامه، تفاوت سوق دادن با اجبار و دستکاری مورد بحث قرار گرفت و نقش سوگیریهای شناختی در تصمیمگیری انسان بررسی شد. همچنین، با اشاره به گسترش فناوریهای دیجیتال و الگوریتمهای هوشمند، مفهوم «بیشسوقدهی» (Hyper-nudging) و تأثیر شخصیسازی محتوا، اتاقهای پژواک و حبابهای معرفتی بر انتخابها و رفتار کاربران تشریح شد.
بخش دیگری از سخنرانی به بررسی نسبت سوق دادن و خودمختاری اختصاص داشت. در این بخش، ضمن تمایز خودمختاری از ارادۀ آزاد، رویکردهای رویهای و محتوایی به خودمختاری و چالشهای مرتبط با آن در مواجهه با شیوههای مختلف هدایت تصمیمگیری بررسی شد.
در پایان نشست نیز حاضران در گفتوگویی پرسشمحور، موضوعاتی از جمله مرز میان سوق دادن و دستکاری، نقش الگوریتمها و مناسبات قدرت در هدایت رفتار، امکان حفظ خودمختاری افراد و معیارهای اخلاقی و حقوقی ارزیابی این مداخلات را مطرح کردند.