مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، کتاب جدید «شرح التکمیل فی المنطق» اثر محمدصادق شروانی (به همراه رساله التکمیل املشی) را با تصحیح انتقادی سعید انواری و اسدالله فلاحی منتشر کرد. این اثر که شامل سه رساله محوری در سیر تحول منطق سدههای هشتم تا یازدهم هجری است، بازخوانی جدیدی از نوآوریهای منطق در جهان اسلام ارائه میدهد.
کتاب «شرح التکمیل فی المنطق» نوشتۀ حسن بن حسین املشی تالشی عجمی، به همراه شرح و گردآوری محمدصادق شروانی، بهتازگی در ۳۱۰ صفحه توسط مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران منتشر شد. این اثر که حاصل تصحیح انتقادی سعید انواری و اسدالله فلاحی است، به بررسی یکی از نقاط عطف منطق در دوران پس از تفتازانی میپردازد.
نکته حائز اهمیت این اثر، پیوند تاریخی آن با تحقیقات استاد فقید، نیکلاس رشر است. رشر نخستین کسی بود که بر پایه این متن، انواع قضایای موجهات را در منطق مسلمانان تحلیل و با منطق مدرن صورتبندی کرد. همچنین، تحقیقات استاد لطفالله نبوی در کتاب «منطق سینوی به روایت نیکلاس رشر»، گزارش مستندی از این دست یافتههاست.
این کتاب از سه رساله منطقی تشکیل شده است:
۱. تهذیب المنطق اثر سعدالدین تفتازانی: که سرمنشأ بسیاری از شروح و حاشیهها (از جمله حاشیه ملا عبدالله) بوده است.
۲. التکمیل فی المنطق اثر حسن بن حسین املشی: رسالهای که نوآوریهای منطقی نسبت به متن تفتازانی را ارائه میدهد. لازم به ذکر است که دکتر خالد الرویهب با شناسایی نویسنده اصلی، خطای تاریخی نیکلاس رشر (که نویسنده را شروانی میدانست) را اصلاح کرد.
۳. شرح التکمیل اثر محمدصادق شروانی: که با هدف سادهسازی و رفع دشواریهای متن «التکمیل» نگاشته شده است.
در فرآیند تصحیح این اثر، از روش تصحیح قیاسی بر پایه چهار نسخه خطی ارزشمند (از جمله نسخههای کتابخانههای بریتانیا، پرینستون و سلیمانیه استانبول) استفاده شده است. ساختار کتاب به گونهای طراحی شده که در هر فصل، ابتدا متن «تهذیب المنطق» و سپس «التکمیل» ارائه شده و در نهایت، بخشهای شرحشده توسط شروانی با شمارهگذاری مشخص، افزوده شدهاند.