محمد جعفری هرندی: علم غیبِ امام منافیِ تکلیف امام نیست.

محمد جعفری هرندی در ششمین نشست حسینیه حکمت که به مناسبت دهه محرم برگزار شد، سخنرانی کردند. ایشان در این سخنرانی به طرح بحثی درباره علم امام پرداختند.

 

مراکز علوم عقلی در حوزه تقویت شوند | بررسی دلایل عدم رغبت طلاب به فلسفه

به گزارش روابط عمومی و امور بین الملل موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، محمد جعفری هرندی در این نشست، به رابطۀ بین علم امام حسین (ع) و واقعۀ عاشورا پرداختند که از دیر باز بحثی پُرچالش و اساسی در بین عالمانِ دینی و به­ویژه متکلمانِ ما بوده است. 

ایشان مقدّمتاً اظهار داشتند که در خصوص علم امام (به طور کلّی و عام)، بر اساس باورهای شیعی که مبتنی بر مبنای عقلانی و وحیانی است، قطعاً علم غیبِ امام یکی از شئون امام بوده و اصلاً وجه تمایزِ امامِ شیعی با مثلاً امامت در میانِ اهل سنت، همین امر است. امّا، به باور وی، نسبت به 1- سازوکار و چند و چونِ علم غیبِ امام و اینکه آیا در تمامی حوزه ها جاری بوده یا صرفاً محدود به حوزۀ دینی است و 2- همیشگی یا هر از گاهی بودن و عندالّزوم و عندالضرورت بودنِ آن، دو دیدگاه کلّی وجود دارد که موجبِ بروز اختلافاتی بین اندیشمندان و عالمان دینی گردیده است:

نگرش اول؛ امام به همۀ عرصه­‌های حقایق علم داشته،  هیچگونه محدودیتی در کار نبوده، این علم همیشگی است، و همواره هم بالفعل است.

نگرش دوم؛ علم غیب امام دارای اطلاقِ زمانی یا قلمروی نبوده بلکه عندالضروره می­‌باشد که همیشه بالفعل نبوده و بالقوه است. 

حجت­ الاسلام هرندی، پس از مقدّماتِ فوق، به اصل بحثِ خود که همانا طرح سوال ذیل بود، ورود داشتند: آیا علمِ غیب امام حسین (ع)، در ماجرای قیام و حضور ایشان در صحرای کربلا، وقایعِ بعدی، و عاقبتِ آن در ظهر عاشورا، مطّلع بوده است یا خیر؟

 ایشان در اینجا نیز، در میانِ عالمان شیعی، به طور کلّی، دو پاسخ/نظر را شناسایی کردند:

1-نظری که قائل به این است که امام با توجه به علم غیبشان از ابتدا نسبت به این واقعه و چگونگی وقوع حوادثِ آن، مطلع بودند. و با این آگاهی خود و خانواده­شان را فدای اسلام کرده و به شهادت رسیدند. (نگرش تعبّدِ به شهادت، نگرش فِدیه­وار به شهادت، و نگرش احیای اسلام و امر به معروف در توضیحِ فلسفۀ قیامِ امام، از جملۀ معتقدان به این نظریه هستند). 

2-امام اراده نکرده بودند که بدانند چه سرنوشتی پیش رویشان خواهد بود و صرفاً به عنوان وظیفه‌­ای عادی و انسانی و با توجه به اوضاع تاریخی و دعوتی که از ایشان شکل گرفته بود، پا در این مسیر نهادند. (نگرش تشکیل حکومت در توجیه فلسفه قیام امام، چنین برداشتی دارد). اولین نفر مرحوم شیخ مفید بودند که این نظریه را مطرح کردند. مرحوم سید رضی نیز همین دیدگاه را عنوان می­‌نمودند. در اینجا سوالی از طرف این افراد مطرح می­شود مبنی بر اینکه اصلاً جایز است که چنانچه امام به نتیجۀ قیام و شهادتشان آگاهی می­‌داشتند، در این مسیر قدم بردارند. 

دکتر هرندی، افزودند که در دوران معاصر، آقای صالحی نجف­ آبادی این نظریه دوباره بر سر زبان­‌ها انداخته و در کتاب «شهید جاوید»، نظریه تشکیل حکومت را به نوعی احیا نموده و علم غیب امام را در واقعۀ عاشورا انکار کردند. 

ایشان در مقام جمع‌بندی، اظهار داشتند که اکنون، اکثر علما و اندیشمندان شیعی، بر این باورند که علم امام به هیچ وجه منافیِ با تکلیف امام نیست. اساساً امام موظف به عمل بر اساس علم غیبش نیست، و امام مکلّف به همان علم ظاهری­‌اش می‌­باشد. به قول مرحوم مجلسی، چنانچه امام موظف به علم غیبشان باشند، اصلاً نمی­‌توانند در جامعه زندگی کنند.

به اعتقاد حجت­الاسلام هرندی، اخباری که در خصوص علم غیب امام و آگاهی ایشان از حوادث صحرای کربلا و عاشورا وجود دارد، خبرِ واحد نبوده و متواتر یا نزدیک به متواتر است و ثابت می­‌کنند که امام از علم غیب برخوردارند. نکتۀ دیگر اینکه این فرض امثال شیخ مفید، شیخ طوسی، سید رضی، و آقای صالحی که فلسفۀ تشکیل حکومت در قیام را با علم غیب امام سازگار نمی­دانند، پیش­فرضِ صحیحی نیست. 

  

۱۵ اَمرداد ۱۴۰۱ ۰۹:۰۴
تعداد بازدید : ۱۹۲
کد خبر : ۳۷۵

نظرات بینندگان

برای نظر دادن ابتدا باید به سیستم وارد شوید. برای ورود به سیستم روی کلید زیر کلیک کنید.